Tư duy tài chính gia đình: Đừng bỏ tất cả thu nhập vào một giỏ

Xin chào cả nhà thân mến.

Vậy là chúng ta đã bước sang tháng 9 — ngày các cháu tựu trường. Nhà mình cũng có hai bé, một bé mầm non và một bé tiểu học, giờ thì cả hai đã đi lớp hết rồi. Có lẽ hôm nay chính là “ngày giải phóng” của các ba mẹ, đúng không các anh chị?

Chúc mừng tất cả chúng ta — những người ở tuổi U30, U40, U50 đang nghe podcast này cùng Hòa. Chúc chúng ta có quãng thời gian sắp tới thảnh thơi hơn, và có một khoảng lặng để nhìn lại nền kinh tế — tài chính trong chính gia đình mình.

Hòa đã pha sẵn một ấm trà hoa vàng. Ngồi đây, uống hết ly trà này, và giãi bày với các anh chị tất cả trải nghiệm về tư duy kinh tế gia đình.

Trước đây Hòa có nói vài nội dung về tư duy tài chính trong nhà rồi. Nhưng hôm nay Hòa muốn nói một thứ cứng hơn, rộng hơn, chiến lược hơn và hành động hơn — thứ mà mình nghĩ là rất quan trọng với cả các anh chị trẻ lẫn các anh chị lớn tuổi, khi chúng ta đã bước qua một cánh cửa cuộc đời mới: lập gia đình.

1. Câu chuyện của Hòa: bắt đầu lại từ số âm

Hòa lấy vợ tháng 3 năm 2016, đến nay đã hơn 10 năm rưỡi. Mười năm đầu tiên đó nhiều thăng trầm lắm, nhiều biến cố lắm. Các anh chị tầm tuổi mình trở lên chắc sẽ thấu điều này hơn. Còn các bạn trẻ chưa lập gia đình, hoặc mới lập gia đình, thì cũng đang bắt đầu có những va vấp, mâu thuẫn đầu tiên rồi đúng không?

Nói thật, lúc đầu Hòa cũng sứt đầu mẻ trán, cũng phức tạp lắm.

Nhưng mình lại rất may: khi lấy vợ, trong tay mình không có gì, thậm chí còn đang âm. Lúc đó mình chỉ có mỗi cái danh — đang làm ở hội sở một ngân hàng lớn. Còn tiền tích lũy thì hết sạch, và những tư duy cũ của mình đã hỏng hết, đã gây đổ vỡ rồi. Lấy vợ xong, mình bắt đầu lại từ đầu.

Trong cái rủi có cái may. Chính vì gặp biến cố, chính vì mất trắng, mình mới suy nghĩ lại rất nghiêm túc về chiến lược tài chính — và làm ngay từ đầu, chứ không đợi chuyện xảy ra rồi mới nói.

2. Bài học lớn nhất: thu nhập phải được đa dạng

Khi mất hết, mình hiểu ra một điều:

Mình làm một công ty, thu nhập từ một nơi, và nó phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian, trí tuệ và sức lao động của mình. Mình đổ mồ hôi thì có tiền. Mình không bỏ thời gian vào đó, mình không có tiền.

Đó là một nỗi đau. Và sau nỗi đau đó, tư duy của mình thay đổi: phải đa dạng nguồn thu nhập.

Các cụ hay nói là phải có tay trái tay phải, chân trong chân ngoài. Còn nói theo ngôn ngữ đầu tư thì như Warren Buffett: đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ. Chúng ta không đặt cược toàn bộ thu nhập vào một nơi.

Lúc đó mình chưa biết làm bằng cách nào, nhưng trong tư duy về kinh tế cá nhân thì bắt buộc phải như vậy. Doanh nghiệp hay tổ chức lớn cũng thế thôi — và tài chính cá nhân, tài chính gia đình lại càng phải thế.

3. Áp dụng ngay vào gia đình: thu nhập vợ và chồng phải độc lập

Khi lấy vợ, mình áp dụng nguyên tắc đó luôn: thu nhập của mình và của vợ phải độc lập và đa dạng.

Mình đã đa dạng ở phía mình rồi, thì thu nhập của vợ không thể nằm cùng một giỏ với mình được. Hai vợ chồng cùng làm một công ty, cùng bán một cửa hàng, cùng mở một doanh nghiệp, cùng làm một nghề — mình thấy vô cùng rủi ro.

Hồi mới cưới, hai vợ chồng mình cùng làm ở một ngân hàng: mình ở hội sở, vợ ở chi nhánh. Sau đó vợ mình chuyển sang bên đài truyền hình. Vẫn là mảng tài chính, nhưng đã tách bạch: không cùng một tổ chức, không cùng một ngành, thu nhập độc lập. Rủi ro giảm hẳn.

Và kể cả khi đi làm công ăn lương, cả hai vẫn xây thêm những nguồn thu phụ — “chân trái chân phải” như các cụ nói.

Kết quả là gì? Mình thấy rất khỏe. Không phải giàu có hay được nhiều tiền — cái mình quan tâm là sự an tâm. Mười năm rồi nó vẫn chạy như thế, và ngày càng mở rộng thêm.

Mình hay dùng câu “năng nhặt chặt bị” — nhặt nhạnh chỗ ít chỗ nhiều, mỗi chỗ một tí, thì bị mới đầy. Mình không có tư duy làm lớn làm to; mình hướng đến ổn định, đều đặn, tăng trưởng đều đều. Có lẽ tính cách mình vốn vậy.

4. Vì sao nó hiệu quả: hai đường thu nhập bù trừ cho nhau

Rất may là vợ mình ủng hộ. Lúc đầu chưa rõ ràng lắm, nhưng càng qua nhiều biến cố, cô ấy càng hiểu điều này thực sự có giá trị.

Suốt 10 năm, có lúc thu nhập của mình tăng lên, mọi thứ tốt đẹp; cũng có lúc đi xuống. Nhưng may ở chỗ: lúc mình đi lên thì vợ đi xuống, lúc mình đi xuống thì vợ đi lên. Hai bên tự nhiên bổ trợ và bù trừ cho nhau. Tổng thu nhập gia đình ổn định, còn rủi ro tài chính thì giảm đi rõ rệt.

5. Vì sao phải làm việc này ngay từ sớm

Để giữ được một gia đình ổn định, yếu tố quan trọng bậc nhất trong giai đoạn kinh tế — xã hội hiện nay, theo mình, chính là tài chính.

Không có tiền trong giai đoạn này thì rất khó vui, khó hòa thuận, khó yên ổn. “Một túp lều tranh, hai trái tim vàng” có lẽ chỉ còn ở thời xưa. Bây giờ từ nông thôn ra thành thị, cái gì cũng đo đếm bằng tiền — mỗi nơi một mức khác nhau, nhưng đều gắn với điều đó.

Nên thứ tự ưu tiên của mình rất rõ: bảo vệ sự ổn định và an tâm về tài chính gia đình trước, rồi mới nghĩ đến chuyện làm giàu ở đâu. Vì tài chính gia đình bất ổn sẽ gây đổ vỡ và đứt gãy rất nhiều thứ. Mình chứng kiến nhiều rồi.

Và điều quan trọng: ít tiền hay nhiều tiền không quan trọng bằng cách mình kiếm nó, sử dụng nó và xây dựng nó. Các cụ có câu “khéo ăn thì no, khéo co thì ấm” — mọi thứ phải có sắp xếp, có kế hoạch thì mới êm ấm được.

6. Hai vợ chồng phải chung một hệ tư tưởng

Mục tiêu cuối cùng của ai cũng giống nhau thôi: gia đình yên ấm, ổn định, hòa thuận, đoàn kết, vui vẻ. Nhưng để có được điều đó thì phải có chiến lược ngay từ đầu, và cả người đàn ông lẫn người phụ nữ đều phải chung một tư duy.

Nếu một người “năng nhặt chặt bị”, còn một người “tiêu như phá” thì chịu thua. Tất cả gánh nặng tài chính lại dồn hết về một người.

Ngày xưa các cụ hay nghĩ: đàn ông ra ngoài kiếm tiền, vợ ở nhà chăm con, nội trợ. Mình thấy tư duy đó cũ rồi, không còn phù hợp. Giai đoạn hiện nay phải là bình đẳng: cùng chăm sóc gia đình, cùng nấu ăn, cùng dọn dẹp, và cùng kiếm tiền. Thậm chí bây giờ phụ nữ còn kiếm giỏi hơn đàn ông — thu nhập của vợ mình nhiều lúc cao hơn mình rất nhiều.

Tư duy cũ không phải là xấu, nó chỉ phù hợp với giai đoạn đó. Còn bây giờ mọi thứ khốc liệt hơn, cạnh tranh hơn, thì phải là cả hai người và mọi thứ phải bình đẳng.

Các cụ cũng nói: “Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn.” Còn trống đánh xuôi kèn thổi ngược thì không lên được đâu. Mình đã trải qua giai đoạn đó rồi nên mình hiểu: ông làm đằng ông, bà làm đằng bà, không có mục tiêu chung, không có hướng phấn đấu chung. Mình làm cái này vợ chẳng tôn trọng, vợ làm cái kia mình lại coi thường. Như vậy thì gia đình không phát triển được.

Và cần phân biệt rõ hai việc khác nhau:

• Thứ nhất — tư duy tài chính. Cái này hai vợ chồng phải giống nhau trước.
• Thứ hai — xây dựng kinh tế. Chiến lược, cách làm cụ thể. Cái này đến sau.

Nó cần thời gian và cần khéo léo. Nhà mình cũng phải mất rất nhiều thời gian. Mình có kiến thức về tài chính cá nhân nhiều hơn, nên mình chèo lái, nắn nót để vợ dần quen và thấm. Có nhà thì người phụ nữ mới là người dẫn dắt. Còn nếu cả hai cùng chung một hệ tư tưởng ngay từ đầu thì quá tuyệt vời.

7. Tổng kết

Ý quan trọng nhất trong việc xây dựng kinh tế gia đình:

Phải đa dạng nguồn thu nhập — đa dạng nguồn thu của riêng chồng, riêng vợ, và đa dạng giữa vợ với chồng.

Vợ chồng đừng chung một giỏ. Chung một giỏ mà cơn bão đến thì nó cuốn bay hết: cùng làm một nơi, cùng mở một công ty, cùng một hộ kinh doanh…

Rủi ro sẽ ập đến mà mình không biết trước được. Nhìn lại 6 năm vừa qua thôi: Covid, rồi tái cấu trúc nền kinh tế, thay đổi chính sách thuế, chính sách kinh tế — tác động rất lớn. Nhiều người ngày xưa sống được bằng một cửa hàng tạp hóa, giờ không sống nổi. Cả hai vợ chồng cùng bấu víu vào cái tạp hóa đó thì bây giờ chết dở.

Chúng ta có thể giúp đỡ nhau, hỗ trợ nhau — nhưng không thể chung một nguồn thu, và không thể dựa hoàn toàn vào nhau. Ai mạnh thì bước nhanh hơn, ai yếu thì lui về hậu phương một chút. Linh hoạt tùy từng giai đoạn. Nhưng tư duy thì phải như vậy.